De vereniging is in 1888 opgericht voor het ontwikkelen van landbouwgronden, het herbebossen van zandgronden en het verbeteren van werkgelegenheid. Ook toen al was de achtergrond het verbeteren van de leefomgeving. Van oorsprong is KNHM altijd een ideële organisatie geweest. Sinds het begin van vorige eeuw werden de activiteiten echter steeds meer op commerciële basis uitgevoerd. In 1972 kwam een organisatorische scheiding tot stand tussen het commerciële bedrijf ARCADIS en de ideële vereniging KNHM. Tegenwoordig functioneert KNHM als foundation.
Op 5 januari 1888 werd de Nederlandsche Heidemaatschappij opgericht met als doelstelling het adviseren bij en het stimuleren van de ontginning van woeste gronden, het aanleggen en in standhouden van bossen en het aanleggen en onderhouden van bevloeiings- en grondverbeteringswerken. In 1897 kwam daar nog bij de ontwikkeling en verbetering van de zoetwatervisserij. Al snel breidden de werkzaamheden zich uit van adviseren tot het uitvoeren van werken. Ook opdrachtgevers van buiten het ledenbestand werden bediend. Zo ontstond een ideële vereniging met een commercieel functionerend werkapparaat. In 1972 werden het werkapparaat en de vereniging formeel-juridisch van elkaar gescheiden. De vereniging werd aandeelhouder van de structuurvennootschap N.V. Heidemaatschappij Beheer. Zij ging zich conform de nieuwe doelstelling bezig houden met de verbetering van het fysieke milieu, met als aandachtsvelden landinrichting, woonomgeving en milieu.
Malaise
In het begin van de jaren zeventig breidde het bedrijf sterk uit, vooral door overnames en deelnemingen. Al snel bleek echter dat de bomen niet tot in de hemel groeiden. Ondanks verschillende maatregelen, zoals decentralisatie, ging het in de tweede helft van de jaren zeventig snel bergafwaarts. Op 17 augustus 1982 kwam de klap: slechts een sterfhuisconstructie kon een deel van het bedrijf redden, met name de onderdelen die zich met de kernactiviteiten bezig hielden. KNHM deelde in de malaise omdat het aandelenkapitaal op slag waardeloos werd. Toen bleek ook dat de verhouding tussen het bedrijf en KNHM in 1972 niet waterdicht geregeld was. Een periode van moeizaam onderhandelen brak aan, waarbij zelfs het bestaansrecht van KNHM ter discussie kwam. Uiteindelijk werd er overeenstemming bereikt. Er werd een financieel noodverband gelegd en de weg naar gedeeltelijk herstel van het aandeelhouderschap werd ingeslagen.
Foundation-model
Het financiële noodverband was na de klap van 1982 weliswaar aangelegd, maar er moesten nog vele hobbels worden genomen voor de verhoudingen tussen het bedrijf en KNHM weer genormaliseerd waren. In 1987 kwam men tot een vergelijk dat in 1988 tot een overeenkomst werd geformaliseerd. In diezelfde periode en daarna werd binnen KNHM hevig gediscussieerd over haar organisatievorm en taakstelling. Na veel discussie koos men voor het foundation-model. KNHM bleef een vereniging, alleen werd het aantal leden teruggebracht tot twaalf: de provinciale afdelingen. Inmiddels was ook gekozen voor een meer projectmatige aanpak voor het realiseren van de doelstelling, die ten opzichte van 1972 niet principieel was gewijzigd.
In 1997 is de overeenkomst tussen het bedrijf en KNHM vervangen door het Protocol dat een aantal gedragsregels stelt waaraan beide partijen zich willen houden. Het Protocol is in 2001 aangepast aan de nieuwe omstandigheden van het bedrijf c.q. de beursgang en de wijziging van de naam in ARCADIS.
Tegenwoordig is de positie van KNHM duidelijk: zij is een onafhankelijke vereniging met een ideële doelstelling, te weten het bijdragen aan de verbetering van de leefomgeving; een doelstelling die als concretisering kan worden beschouwd van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ARCADIS. Afwijkend van bedrijfsfondsen is met name het feit dat de naam van de onderneming niet wordt gekoppeld aan de projecten die KNHM ondersteunt.
Het bovenstaande is ontleend aan de uitgave 'KNHM 110 jaar, Tussen bedrijf en samenleving'.
Voor meer informatie kunt u contact met ons opnemen op telefonnnummer 026-4455146 of een e-mail sturen naar info@knhm.nl
